Greqia u mbush me turistë, por humbi një të tretën e produktivitetit

Pas krizës së vitit 2009, Greqia zhvendosi gjithnjë e më shumë punësimin drejt turizmit, hoteleve dhe restoranteve, ndërsa produktiviteti i punës ra me 16% deri në vitin 2023, sipas një studimi të botuar në revistën Industrial and Corporate Change.

Studimi, i realizuar nga ekonomistët Michalis Nikiforos, Vlassis Missos, Christos Pierros dhe Nikolaos Rodousakis, shqyrton transformimin e ekonomisë greke pas krizës së borxhit dhe zbatimit të programeve të kursimit dhe reformave strukturore.

Përfundimi kryesor është se, ndonëse reformat synonin rritjen e konkurrueshmërisë dhe produktivitetit, ekonomia u orientua më shumë drejt sektorëve me produktivitet të ulët. Autorët e përshkruajnë këtë model si një ekonomi të dominuar nga kafenetë, restorantet, hotelet dhe aktivitetet turistike.

Turizmi zgjerohet, produktiviteti tkurret

Të dhënat e Eurostat-it të analizuara në studim tregojnë se, nga viti 2009 deri në vitin 2023, pesha e akomodimit dhe shërbimeve ushqimore në vlerën e shtuar të ekonomisë greke u rrit nga 5% në 7%.

Në të njëjtën periudhë, pjesa e këtij sektori në punësimin e përgjithshëm u rrit nga 7,7% në 13,8%. Kjo do të thotë se sektori thithi një pjesë gjithnjë e më të madhe të fuqisë punëtore, pa gjeneruar një rritje përkatëse të vlerës së prodhuar.

Produktiviteti i punës në ekonominë greke në vitin 2023 ishte rreth 16% më i ulët se në vitin 2009. Sipas autorëve, rënia e produktivitetit në sektorin e akomodimit dhe shërbimeve ushqimore, së bashku me zhvendosjen e punësimit drejt tij, shpjegon afërsisht një të tretën e kësaj rënieje.

Produktiviteti i vetë sektorit ra me rreth 40% gjatë periudhës së analizuar. Ndërkohë, pagat reale u ulën edhe më shumë se produktiviteti, duke zvogëluar pjesën e të ardhurave që u takon punonjësve.

Reformat nuk sollën rezultatet e parashikuara

Pas krizës së borxhit, Greqia zbatoi tri programe të përshtatjes ekonomike, në vitet 2010, 2012 dhe 2015. Programet përfshinin shkurtime të shpenzimeve publike, ndryshime në taksa, reforma në tregun e punës, liberalizim të tregjeve dhe privatizime.

Qëllimi ishte të uleshin deficiti dhe borxhi publik, të përmirësohej konkurrueshmëria dhe të nxitej rritja afatgjatë e produktivitetit.

Megjithatë, studimi konstaton se ekonomia nuk përjetoi përmirësimin e pritshëm të produktivitetit. Përkundrazi, kriza dhe periudha pas saj u shoqëruan me tkurrje të prodhimit, rënie të produktivitetit në shumicën e sektorëve dhe rritje të varësisë nga aktivitetet me vlerë të shtuar të ulët.

Sipas analizës, modeli i krijuar ngjan me një ekonomi të ndarë në dy pjesë: sektorë me produktivitet të lartë dhe sektorë me produktivitet të ulët, ku përqendrohet një pjesë gjithnjë e më e madhe e punësimit.

Një ekonomi gjithnjë e më e varur nga turizmi

Turizmi mbetet burim i rëndësishëm i të ardhurave nga jashtë dhe i vendeve të punës në Greqi. Zgjerimi i tij ndihmoi ekonominë të përballonte një pjesë të pasojave të krizës, ndërsa kërkesa ndërkombëtare për udhëtime vazhdoi të rritej.

Por autorët theksojnë se rëndësia makroekonomike e turizmit nuk e eliminon problemin e produktivitetit. Një sektor mund të krijojë shumë vende pune dhe të sjellë të ardhura të konsiderueshme, por të prodhojë relativisht pak vlerë për çdo punonjës.

Studimi evidenton gjithashtu pasoja të tjera të zgjerimit turistik, përfshirë presionin mbi mjedisin, mbingarkesën e destinacioneve dhe vështirësitë për përballimin e kostove të banimit. Rritja e qirave afatshkurtra mund të kufizojë mundësinë e banorëve për të gjetur banesa me çmime të përballueshme.

Në vitin 2023, sektori përbënte 7% të vlerës së shtuar të ekonomisë greke dhe 13,8% të punësimit. Në nivelin e Bashkimit Evropian, shifrat përkatëse ishin 2,8% dhe 5%.

Paralajmërimi për ekonominë greke

Autorët argumentojnë se modeli i rritjes i mbështetur te sektorët me produktivitet të ulët rrezikon të bëhet një gjendje e qëndrueshme, në vend që të shërbejë si fazë kalimtare e rimëkëmbjes ekonomike.

Sipas tyre, rritja afatgjatë kërkon rikthimin e kërkesës, investime më të mëdha në sektorë me produktivitet të lartë dhe përmirësim teknologjik. Politikat ekonomike duhet të marrin parasysh dallimet mes sektorëve dhe kushtet institucionale, në vend që të mbështeten vetëm te reforma të përgjithshme të tregjeve.

Gjetjet nuk nënkuptojnë se të gjitha reformat strukturore janë të dëmshme ose se turizmi nuk ka rol në zhvillim. Ato vënë në pikëpyetje aftësinë e një ekonomie për të siguruar rritje të qëndrueshme kur një pjesë gjithnjë e më e madhe e punësimit përqendrohet në aktivitete me produktivitet të ulët.

Përfundimi i studimit shkon përtej Greqisë. Autorët paralajmërojnë se varësia nga shërbimet me vlerë të shtuar të ulët, dobësimi i produktivitetit dhe investimet e pamjaftueshme përbëjnë sfida edhe për ekonomitë e tjera evropiane.

Çështja qendrore nuk është sa turistë tërheq një vend, por sa vlerë ekonomike krijon, sa përfiton fuqia punëtore dhe nëse kjo rritje mund të mbështesë përmirësimin e standardit të jetesës në afat të gjatë.